Dealen met tegenstrijdige informatie over diëten, afvallen en publicatie bias

Menig vrouw ziet door de bomen (of de vele dieetboeken) het bos niet meer wanneer het gaat om diëten en voeding. Van Montignac, Atkins, Paleo, het Hormoonbalans Dieet, De Voedselzandloper tot superfoods of suikervrij eten: wat is wijsheid?

Waar de ene dieetgoeroe beweerd dat bepaalde macronutriënt combinaties rampzalig zijn, verteld een andere methodiek dat afvallen stagneert door je hormonen en wéér een andere methode beweerd dat suiker, gluten of lactose de boosdoener is.

Hoe kun je ondanks alle tegenstrijdige informatie achterhalen welke kennis nu juist is en welke niet? En wat is het allerbelangrijkste inzicht wanneer het gaat om het verzamelen van informatie?

Een stukje theorie: thermodynamica en de energie balans

Voordat we Pandora’s Box van voeding en afslanken induiken is het belangrijk om te begrijpen hoe de energie balans werkt. Er gelden een aantal natuurkundige wetten die niet getart kunnen worden, net zoals zwaartekracht simpelweg een feit is.

De Eerste Wet van de Thermodynamica stelt dat energie niet verloren kan gaan of uit het niets kan ontstaan. Wanneer we het hebben over energie op het gebied van voeding spreken we over calorieën (officieel kilocalorieën).

Wanneer er calorieën gegeten (of gedronken) worden komt er energie binnen. Voor het metabolisme in rust (het energie verbruik voor de vitale lichaamsfuncties), de fysieke activiteiten gedurende de dag, het thermisch effect van voeding en de sport activiteiten wordt energie verbruikt.

Wanneer er minder calorieën binnen komen dan er verbruikt worden spreekt men van een negatieve energie balans. Wanneer er meer calorieën binnen komen dan er verbruikt worden spreekt men van een positieve energiebalans.

De reden dat dit belangrijk is, is omdat de Eerste Wet van de Thermodynamica niet veranderd kan worden. Dus nee, alleen “gezond eten” is niet afdoende om af te slanken wanneer de energie balans genegeerd wordt.

“Help, ik ontbijt gezond met biologische granola, kwark en fruit en ik val niet af.” – de eeuwige diëter

Word je bewust van publicatie bias

Kijkend naar alle informatie die te vinden is rondom voeding en afslanken is het belangrijk om het begrip “publicatie bias” te begrijpen. Publicatie bias, vrij vertaald naar bevestigingsvoorkeur, staat voor het gegeven dat mensen op zoek gaan naar informatie die aansluit bij de huidige overtuiging.

Het is een klap voor het menselijk ego om te accepteren dat een opvatting niet correct is. Mensen zijn bevooroordeeld om revolutionaire informatie af te wijzen. Net zoals men vroeger dacht dat de aarde plat was en Darwins evolutietheorie tot verkettering zorgde.

Voor de vrouwen die dit begrip vaker voorbij hebben zien komen: het oudste gedeelte van ons brein (het reptielenbrein) staat simpelweg niet open voor verandering die in strijd is met ons huidige beeld. Een bevestigingsvoorkeur heeft niet alleen impact op hoe mensen op zoek gaan naar informatie, maar ook hoe informatie geïnterpreteerd en herinnert wordt.

Neem bijvoorbeeld voor- en tegenstanders van de Amerikaanse president Trump. Voorstanders lezen nieuwsberichten op een andere manier dan tegenstanders. Beide zullen op zoek gaan naar bewijs om hun huidige overtuigingen in stand te houden.

En dat geldt ook voor voeding en controversiële topics zoals suiker, E-nummers, zoetstoffen en verzadigde vetten. Dus: wees je bewust van je eigen publicatie bias.

Hoe Bayesiaans denken te werking gaat

Als Bayesiaanse trainer ga ik te werk volgens Bayesiaans denken. Bayesiaans denken staat voor de wijze waarbij wetenschappelijk bewijs vertaald wordt naar advies en beslissingen in de praktijk, afgestemd op iemands individuele factoren. Met Bayesiaans denken wordt een specifieke overtuiging op waarheid geschat op basis van het beschikbare bewijs en de verwachte uitkomst, waarbij er vervolgens een conclusie verschaft wordt.

Hoe veel mensen op onderzoek uitgaan is met (onbewuste) publicatie bias via Google zoeken naar uitkomsten. Stel: we nemen het onderwerp suiker. Iemand Googled “is suiker slecht?” en komt vervolgens op een aantal websites terecht die inderdaad dit bevestigen. Vervolgens leest ze op een forum dat iemand geraffineerde suiker uit haar dieet heeft gehaald, en zich sindsdien veel fitter voelt en 5 kilo is afgevallen.

Vervolgens komt ze op de Linda een artikel tegen van een vrouw van 70 jaar die beweerd al 28 jaar geen suiker meer gegeten te hebben. Deze dame zegt dat ze zich beter voelt dan ooit (overigens heeft de dame in kwestie een eigen zoetstof bedrijf). Publicatie bias zal ervoor zorgen dat de stelling dat geraffineerde suikers slecht zijn verder bevestigd wordt.

Echter: wat zijn de referenties naar wetenschappelijke studies van de desbetreffende websites? En als deze er zijn, naar welke studies wordt er gerefereerd? Zijn de onderzoeken verricht op ratten of op mensen? Wat zijn de objectdata, meettechnieken en was er een controle groep? Wat zijn de eventuele motieven van de 70-jarige dame met een eigen zoetstof bedrijf die blogs schrijft over suiker?

Wat waren de statistieken van de dame van het forum? Is ze afgevallen door het schrappen van bepaalde productgroepen? Of doordat ze door het schrappen hiervan in een negatieve energie balans kwam? Hoe zag haar voedingspatroon er voorheen uit, kijkend naar vitamines, mineralen en spoorelementen? Heeft ze verder nog aanpassingen doorgevoerd zoals de switch naar een meer actief beweegpatroon?

Het interpreteren van informatie en wetenschappelijk onderzoek 

De meeste beweringen op het internet of in dieetboeken worden niet wetenschappelijk onderbouwd. En wanneer deze wetenschappelijk onderbouwd worden betekend het nog niet dat ze aan Bayesiaans denken voldoen.

Enkele veelvoorkomende gebreken van onderzoek op het gebied van voeding en training zijn:

– Een verschil in gewicht of vetpercentage tussen twee onderzoeksgroepen
– Een verschil in de calorie of eiwit inname tussen twee onderzoeksgroepen
– Een verschil in de ervarenheid met krachttraining of het activiteitenniveau tussen twee onderzoeksgroepen
– Een lage steekproefomvang (zoals een onderzoek verricht door één persoon die zijn of haar bevindingen deelt)
– Een meetfout in het onderzoek
– Er is sprake van een gesponsord onderzoek, bijvoorbeeld onderzoek naar de werking van BCAA’s door een supplement merk
– Er is sprake van verwarring tussen de correlatie en causatie (een ogenschijnlijk verband tussen twee factoren die niet daadwerkelijk met elkaar in verband staan).

Stel, iemand neemt supplement X en de slaapkwaliteit verbeterd significant. Komt dit dan dus door het supplement, of speelden andere factoren ook een rol zoals een lager stress niveau? Of is de persoon in deze periode ook gestart met mediteren voor het slapen gaan?

Het draait uiteindelijk om de kennis die je TOEPAST

Diëten (kunnen) werken. Simpelweg omdat ze mensen richtlijnen geven op een specifieke manier een negatieve energie balans te creëren. Of het qua macronutriënten en micronutriënten optimaal is voor de gezondheid en een verbeterde lichaamssamenstelling is een ander verhaal.

Een dieet wat laag in eiwitten of zeer laag in calorieën is, kan leiden tot eiwit afbraak (spier afbraak). Een dieet waarbij men ineens veel koolhydraten uit de voeding schrapt en vetrijk gaat eten kan voor extra gewichtsverlies zorgen (iets anders dan puur vetverlies). Simpelweg omdat het lichaam vochtmassa verliest door de verminderde koolhydraat inname.

De basis blijft echter hetzelfde en de Eerste Wet van Thermodynamica kan niet getart worden. Anders zouden er in Derde Wereld landen een hoop personen met overgewicht (of een gezond gewicht) rondlopen “die niet afvallen vanwege een vertraagd metabolisme doordat ze te weinig eten” of per ongeluk eiwitten met koolhydraten combineerden.

Verdere details zoals de macronutriënt verdeling, de timing, vezels, vitamines, mineralen en spoorelementen en de beoefende methode van krachttraining zijn onderwerpen voor een volgend artikel.

Uiteindelijk draait het niet alleen om kennis bezitten en continue op zoek gaan naar nieuwe informatie. Het is comfortabeler om van methode naar methode te hoppen en de kast vol te hebben staan met dieetboeken in plaats van langere tijd consistent te zijn in het doen van de benodigde acties voor het verlagen van het vetpercentage.

Echter: kennis wordt pas waardevol wanneer hier daadwerkelijk iets mee GEDAAN wordt.

Tot slot:

  • Wees je bewust van je eigen bevestigingsvoorkeur wanneer je op zoek gaat naar informatie
  • Door wie is het artikel geschreven? Wat is de expertise en achtergrond van desbetreffende persoon?
  • (Hoe) is het artikel onderbouwd met bronvermelding, en welke bronnen?
  • Hoe valide en betrouwbaar zijn de studies?
  • Welke motieven en eventuele sponsoring spelen een mogelijke rol?
  • Wordt de Eerste Wet van Thermodynamica ontkracht?
  • In hoeverre is deze kennis voor jou relevant in de praktijk? Pas je de basis principes van een negatieve energiebalans en krachttraining al toe, of ben je continu op zoek naar de heilige graal op het gebied van voeding en afslanken?

En last but not least: voor alle vrouwen die door alle tegenstrijdige informatie de bomen het bos niet meer zien, zie onderstaande hulpwijzer.

You’re very welcome.


Bronnen:
1. Henselmans, M. (2016). Doe het zelf onderzoek en de interpretatie hiervan. Bayesian Bodybuilding 2016.
2. Gropper, S. (2013). Cells and Their Nourishment. Advanced Nutrition and Human Metabolism, Sixth Edition. ISBN-13: 978-1-133-10405-6
3. Eugene, J. (2004). Thermodynamics of weight loss diets. Nutr Metab (Lond). 2004; 1: 15.Published online 2004 Dec 8. doi:  10.1186/1743-7075-1-15
4. Goodwin, C. J. (2010). Research in psychology: Methods and design, 6th edition. New Jersey: John Wiley and Sons.
5. Owad, T. (2006). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology 2(2), 175–220.







Ontvang wekelijks exclusieve transformatie-tips

Ervaar zelf welke impact de juiste, selecte informatie en praktische tips rondom voeding, krachttraining, het verbeteren van je lichaamssamenstelling en mindset op jouw resultaat maken.

Marketing by

1 Reactie

  1. desiree
    6 juli 2017 / 09:13

    Bedankt voor deze blog er is inderdaad tegenwoordig zoveel informatie te vinden dat ik het gewoon niet meer weet je hulpwijzer is handig hulpmiddel

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *